Nieuw bij NoCureNoPay

Stuur ons uw Feedback

Wie zijn wij

Onze Service

Uw Support

Stuur ons E-Mail

Naar de Home Page
 

Artikel - Opinie

Het kapitalisme voorbij:
Zingeving en gemeenschappen als het nieuwe businessdoel

Charles Handy, sociaal filosoof en managementgoeroe vindt het kapitalisme achterhaald. Grotere democratisering en een zoektocht naar zingeving is wat bedrijven overeind kan houden. 'Bedrijven die zich alleen op winst richten zullen niet de beste mensen krijgen.'

door Ilse_Engwirda

 

Geld, succes en zingeving
Charles Handy groeide op als zoon van een dominee in een Iers dorp. Toen hij achttien was besloot hij nooit meer arm te zijn, nooit meer naar de kerk te gaan en nooit tevreden te zijn met wat hij had bereikt in het leven. Hij werd oliemanager voor Shell in Zuidoost-Azie en werkte als econoom in het financiële centrum van Londen. Geld genoeg en een interessante carrière. Vervolgens werd Handy hoogleraar aan de nieuwe London Business School en publiceerde zijn eerste boek. Toen stierf zijn vader en was Handy overdonderd door de grote aantallen mensen op de begrafenis. Een man die hij als eenvoudige, rustige man beschouwde had blijkbaar de levens van honderden anderen beïnvloed. Dat besef betekende een keerpunt voor Handy, zowel in zijn persoonlijke leven als in zijn denken over management en organisatie. Hij ging zich verdiepen in de zin van het leven en concludeerde dat individuen maar ook organisaties moeten beslissen waar het om draait, vóór ze beslissen wat ze moeten doen.

Kapitalisme in diskrediet
Handy uit al jaren scherpe kritiek op de Anglo-Amerikaanse businessmodel, waarin succes wordt afgemeten aan de waarde van de aandelen. 'Een businessmodel dat de markt leidend verklaart, de aandeelhouder prioriteit geeft en business ziet als de motor van vooruitgang', aldus Handy. Met alle uitwassen van dien: medewerkers die worden uitgebuit, managers die veel te hoge inkomens verdienen, schade aan het milieu en korte termijn doelstellingen. In een interview in Management Team zegt hij daarover: 'Het is een rare wereld waarin de ene helft van de mensheid dingen maakt die de andere helft niet nodig heeft. Het is een verspilling van menselijk talent en energie en creëert een zieke samenleving.'

De echte eigenaren
Handy stelt dan ook graag de fundamentele vraag: 'whom and what is a business for?'
Het mag lijken alsof de aanheelhouders de eigenaars van een bedrijf zijn. Maar is dat eigenlijk wel zo? Aandeelhouders zijn eerder investeerders, gokkers misschien. Ze dragen geen verantwoordelijkheid voor het bedrijf, zijn er vaak nauwelijks bij betrokken, maar willen winst in ruil voor hun investering. Handy betoogt dat aandeelhouders financiers zijn, en geen eigenaars. Dat betekent dat de wensen van de aandeelhouders, winst, slechts een middel zijn om het bedrijf overeind te houden. Het doel van het bedrijf wordt bepaald door de echte eigenaars.

Bedrijf als dorp
Maar wie is dan de eigenaar van een beursgenoteerd bedrijf? De waarde van een bedrijf wordt tegenwoordig grotendeels bepaald door de talenten van medewerkers, door merken en patenten. Handy stelt een interessante vraag: 'Hebben medewerkers, die hun tijd en talent aan het bedrijf spenderen, niet meer recht op het eigenaarschap dan zij die slechts geld investeren?' Om daar handen en voeten aan te geven stelt Handy een nieuw beeld voor: het bedrijf als gemeenschap. Een goed bedrijf is een gemeenschap met een doel. Het concept van eigendom is dan minder relevant, want een gemeenschap is niemands eigendom. Een gemeenschap kent leden, die bepaalde rechten hebben en die iedere op hun manier delen in de successen van de gemeenschap. Zo'n gemeenschap kun je je voorstellen als een dorp, klein en persoonlijk. Iedereen mag vrijuit spreken, heeft recht op een deel van de opbrengst en invloed op het bestuur. Een verrassend beeld in een werkcontext? Volgens Handy niet: 'Het dorp is een oude organische sociale constructie die al eeuwen de basis is van onze maatschappij. Het grote kapitalistische bedrijf is een veel jonger concept.'

Vlooien
Een voorloper van andere verhoudingen tussen bedrijven en werknemers vindt Handy in de sportwereld en in de uitgeverij. Daar is het succes zo duidelijk afhankelijk van het talent van bepaalde individuen dat die individuen delen in de winst. Volgens hem zullen steeds minder werknemers bereid zijn zich te verkopen voor een jaarlijks salaris en soortgelijke constructies willen. Veel mensen die ontevreden zijn over de kapitalistische bedrijven stappen op en werken als vrije agenten, 'vlooien' in zijn terminologie. Ze verkopen hun werk aan allerlei organisaties in wisselende samenstellingen. Hij waarschuwt de grote bedrijven ('Olifanten') dat ze hun medewerkers meer moeten bieden om leegloop te voorkomen.

Zingeving
Dat meerdere is vooral gelegen in zingeving. Medewerkers willen kunnen geloven in een hoger doel. Een bedrijf dat werkt als gemeenschap gaat dus verder dan gedeeld eigenaarschap en winstdeling. Een echte gemeenschap probeert het goede te doen, toont maatschappelijke verantwoordelijkheid. Door rekening te houden met het milieu, door werkomstandigheden aan te bieden die het leven van haar eigen medewerkers verbeteren. Ironisch in dat opzicht is dat Handy in de Harvard Business Review het Europese voorbeeld roemt: zeven weken vakantie per jaar, ouderschapsverlof, sabbaticals en werkweken van minder dan veertig uur. Verworvenheden die in Europa ook onder druk staan, en niet meer vanzelfsprekend lijken toe te nemen. Behalve dan voor die getalenteerden die zo duidelijk van groot belang zijn voor hun bedrijf dat ze afspraken kunnen afdwingen die passen bij hun persoonlijke leven. Voor veel mensen geldt dat echter nog lang niet.

Tot vrijheid veroordeeld
'Niemand is de eigendom van een ander, laat staan van een bedrijf. Ieder heeft de taak iets van zijn eigen leven te maken en een manier te vinden om aan een hoger doel te werken. We moeten leven vanuit gezond egoisme: een nieuwe interpretatie van eigen belang die stoelt op het besef dat we afhankelijk zijn van anderen. Je moet dus doen wat goed voor jezelf is, maar wat tegelijkertijd ook goed is voor een ander.' Een reeks citaten achter elkaar, allemaal uit de mond van sociaal filosoof Handy. Aansporingen tot een zoektocht naar echte waarden en gemeenschapszin. Al met al is Handy misschien meer in de voetsporen van zijn vader de dominee getreden dan hij ooit had gedacht.

 


home | about us | services | support | information | feedback | email

Please contact our Webmaster with any questions or problems.
Copyright 1999 - 2016 NoCureNoPay. All rights reserved.